هنگام گیر کردن در آسانسور چه باید کرد؟
هنگام گیر کردن در آسانسور چه باید کرد؟
آسانسور یکی از امنترین وسایل حملونقل است، اما گیر کردن ناگهانی آن میتواند تجربهای دلهرهآور باشد. هرچند احتمال این اتفاق بسیار کم است – بنا بر آمار در ایالات متحده تنها حدود ۱ مورد در هر ۱۰۰٬۰۰۰ سفر آسانسور رخ میدهد – دانستن اقدامات صحیح در چنین شرایطی برای حفظ ایمنی حیاتی است. بسیاری از افراد به محض توقف آسانسور دچار ترس از فضای بسته یا نگرانی بابت تمام شدن هوا و سقوط کابین میشوند. در این نوشته توضیح میدهیم هنگام گیر افتادن در آسانسور چه باید کرد تا با حفظ آرامش و انجام اقدامات درست، هم خود و هم همراهانتان را ایمن نگه دارید و از این وضعیت به سلامت خارج شوید.
دلایل متداول گیر کردن آسانسور
علتهای توقف و گیر کردن آسانسور میان طبقات معمولا به چند دستهی اصلی تقسیم میشوند. نخستین دلیل، مشکلات برقی است؛ به عنوان مثال قطع جریان برق شهری توسط شرکت برق یا وقوع نوسانات شدید و اختلالات برقی (مانند صاعقه) میتواند منجر به قطع ناگهانی برق آسانسور شود. در چنین حالتی سیستم ایمنی آسانسور وارد عمل شده و با فعال کردن ترمز اضطراری، کابین را میان طبقات متوقف میکند تا از بروز حوادث جدیتر جلوگیری شود.
دستهی دوم، ایرادهای مکانیکی یا فنی در اجزای آسانسور است. آسانسور نیز مانند هر ماشین الکترومکانیکی ممکن است دچار خرابی قطعات شود؛ برای نمونه فرسودگی یا نقص در موتور، گیر کردن کابین در ریل یا اختلال در مدارهای ایمنی میتواند حرکت آسانسور را مختل کند. آسانسورهای مدرن طوری طراحی شدهاند که در صورت بروز چنین نقصهایی، برای حفظ ایمنی مسافران سریعا متوقف شوند. خوشبختانه سیستمهای ترمز اضطراری آسانسور کاملا مکانیکی و قابل اعتماد هستند و حتی در صورت قطع برق نیز عمل میکنند. همچنین کابلهای فولادی کشندهی کابین دارای ضریب ایمنی بسیار بالا و چندین رشته مستقلاند و احتمال پاره شدن ناگهانی آنها تقریبا صفر است. بنابراین نگرانی از سقوط آزاد کابین در اثر خرابی مکانیکی بیمورد است و آسانسور به گونهای طراحی شده که در مواقع خطر، ایست کامل کند.
سومین علت شایع، اورلود (اضافهبار) یا همان سوار شدن بیش از ظرفیت مجاز است. هر آسانسور ظرفیت مشخصی بر حسب تعداد نفرات یا وزن کل دارد. اگر افراد بیش از ظرفیت وارد کابین شوند، سیستم ایمنی آسانسور ممکن است حرکت را متوقف کند تا به موتور و کابلها فشار بیش از حد وارد نشود. حتی نگه داشتن عمدی درب آسانسور به طور طولانی یا ایجاد ضربه و تکانهای شدید توسط مسافران میتواند به عنوان خطای انسانی یا استفاده نادرست محسوب شود و باعث اختلال در عملکرد آسانسور گردد. به طور کلی خطای انسانی نظیر دستکاری سیستم کنترل، وارد کردن ضربه، تکانهای ناگهانی یا تلاش برای خارج کردن اجباری مسافران، جزو عوامل موثر در گیر کردن آسانسور به شمار میرود. بنابراین رعایت ظرفیت مجاز و استفاده صحیح از آسانسور نقش مهمی در جلوگیری از بروز اینگونه حوادث دارد.
اقدامات ایمنی اولیه هنگام گیر کردن آسانسور
هنگامی که آسانسور بین طبقات متوقف میشود، اولین و مهمترین اقدام حفظ آرامش است. ترس و وحشت نه تنها کمکی به حل مشکل نمیکند بلکه میتواند وضعیت را خطرناکتر کند. بسیاری از افراد در چنین شرایطی دچار حملات اضطرابی میشوند و ممکن است ناخودآگاه دست به کارهای خطرناک بزنند که وضعیت را وخیمتر کند. در قدم اول چند نفس عمیق بکشید، بدن خود را تا حد امکان شل کنید و سعی کنید افکار منفی را کنترل نمایید. به خود یادآوری کنید که اکسیژن کابین تمام نخواهد شد و هوای کافی از درزهای درب و تهویه اضطراری به داخل نفوذ میکند؛ کابین آسانسور هرگز کاملا هوابند ساخته نمیشود که اکسیژن به پایان برسد. همچنین همانطور که گفته شد احتمال سقوط ناگهانی کابین نزدیک به صفر است، زیرا ترمزهای مکانیکی اضطراری و سیستمهای ایمنی چندلایه از حرکت ناخواسته آسانسور جلوگیری میکنند.
پس از حفظ خونسردی، ارزیابی شرایط اهمیت دارد. اگر چراغ روشنایی کابین خاموش شده است، از چراغ اضطراری (در آسانسورهای جدید معمولا باتری اضطراری روشنایی وجود دارد) یا نور تلفن همراه خود برای روشن کردن فضا استفاده کنید. البته مقدار باتری تلفن همراه را در نظر داشته باشید، زیرا ممکن است برای تماس به آن نیاز پیدا کنید. به هیچ وجه از کبریت یا فندک برای روشنایی استفاده نکنید، چون علاوه بر خطر آتشسوزی، مصرف اکسیژن را بالا میبرد (هرچند هوای آسانسور کافی است اما احتیاط واجب است). پس از روشن کردن محیط، وضعیت قرارگیری کابین را بررسی کنید: آیا کابین کاملا بین دو طبقه متوقف شده یا نزدیک به یکی از طبقات است؟ این ارزیابی در تصمیمگیریهای بعدی موثر خواهد بود. البته در اکثر موارد نمیتوانید موقعیت دقیق را تشخیص دهید و نیازی هم نیست خودتان اقدام خاصی برای خروج انجام دهید؛ صرفا آگاه باشید که آسانسور متوقف شده و باید کمک خبر کنید.
حالا نوبت به درخواست کمک و اطلاعرسانی میرسد. در داخل هر آسانسور استاندارد یک «دکمه تماس اضطراری» یا «دکمه زنگ هشدار» تعبیه شده است. این دکمهها با علامت تلفن 📞 یا زنگ 🔔 مشخص میشوند. با خونسردی تمام ابتدا دکمه تماس با مرکز پشتیبانی (تکنسین یا نگهبانی ساختمان) را فشار دهید. در بسیاری از آسانسورهای اماکن عمومی این دکمه مستقیما شما را با اتاق کنترل یا شرکت سرویسدهنده مرتبط میکند. اگر صدایی از بلندگوی کابین شنیدید، با صدای رسا و آرام توضیح دهید که شما داخل آسانسور بین کدام طبقات گیر افتادهاید و چند نفر همراه شما هستند. اطلاعرسانی دقیق وضعیت به تیم پشتیبانی بسیار مهم است؛ حتما ذکر کنید که حال عمومی افراد خوب است یا مثلا فرد بیمار یا سالمندی همراهتان حضور دارد که نیاز به رسیدگی ویژه دارد. این اطلاعات کمک میکند اقدامات نجات با سرعت و آمادگی بیشتری انجام شود.
چنانچه دکمه تماس به هر دلیل پاسخگو نبود یا آسانسور فاقد سیستم ارتباط داخلی باشد، دکمه زنگ خطر را فشار دهید تا آژیر هشدار آسانسور به صدا درآید. زنگ خطر صدایی بلند و قابل شنیدن در کل ساختمان دارد که اهالی یا مسئولان را از گیر افتادن شما آگاه میکند. پس از فشردن آژیر، چند لحظه صبر کنید و گوش دهید شاید صدای افراد بیرون را بشنوید یا کسی پاسخ دهد. در صورتی که باز هم واکنشی ندیدید، از تلفن همراه شخصی خود استفاده کنید. با شمارههای اضطراری تماس بگیرید؛ میتوانید مستقیما با آتشنشانی (شماره 📞 ۱۲۵) تماس گرفته و موقعیت خود را شرح دهید. آتشنشانی و نیروهای امدادی آموزش دیدهاند تا افراد محبوس در آسانسور را نجات دهند و در اسرع وقت به محل اعزام میشوند. هنگام تماس با مرکز امداد حتما نشانی دقیق ساختمان، طبقه تقریبی گیر کردن آسانسور و وضعیت جسمی خود و دیگران (مثلا وجود بیمار قلبی) را اطلاع دهید. اگر تلفن همراه شما آنتن نمیدهد، ممکن است با تغییر مکان در کابین (مثلا نزدیک درب) سیگنال بهتری بگیرید، هرچند در چاهک آسانسور معمولا آنتندهی ضعیف است.
در شرایطی که هیچ راه ارتباط الکترونیکی نتیجه نداد، باید توجه افراد بیرون را به شکل سنتی جلب کنید. با صدای بلند کمک بخواهید یا به طور ریتمدار و مکرر به درب آسانسور بکوبید. میتوانید از کف کفش، کلید یا هر وسیلهی فلزی برای تولید صدای ضربه استفاده کنید که از پشت درب قابل شنیدن باشد. ضربات را با فاصله و آهنگ مشخص تکرار کنید تا اگر کسی در نزدیکی است متوجه حضور شما شود. معمولاً کوبیدن منظم موثرتر از فریاد کشیدن ممتد است؛ چون فریاد زدن طولانی هم انرژی شما را هدر میدهد و هم ممکن است باعث وحشت بیشتر اطرافیان شود. پس هر چند لحظه یک بار با صدای بلند اعلام کنید «کمک، ما در آسانسور گیر افتادهایم» و سپس چند ضربهی محکم به در یا دیوار کابین بزنید. در ساختمانهای مسکونی معمولا پس از مدت کوتاهی یکی از اهالی متوجه صدای آژیر یا کوبیدن خواهد شد، زیرا رفت و آمد به آسانسور متوقف میشود و افراد پی به خرابی آسانسور میبرند.
پس از انجام تمامی اقدامات فوق، مرحلهی مهم بعدی صبر کردن و پرهیز از اقدامات عجولانه است. اگر شرایط اضطراری خاصی (مانند آتشسوزی یا وضعیت وخیم سلامتی فردی در کابین) وجود ندارد، بهترین کار انتظار برای رسیدن نیروهای امدادی یا سرویسکاران حرفهای است. ممکن است تنها چند دقیقه پس از توقف آسانسور، افراد مسئول (نگهبان ساختمان، مدیر یا سرویسکار آسانسور) مطلع شوند و به کمک شما بیایند. هرگونه تلاش خودسرانه برای خروج از کابین میتواند مخاطرهآمیز باشد، بنابراین خود را از درون کابین دور نگه دارید و اجازه دهید نیروهای فنی از بیرون مشکل را برطرف کنند. در ادامه، توضیح میدهیم چه کارهایی را نباید انجام داد و چرا ماندن در کابین امنترین انتخاب است.
نقش سیستمهای اضطراری و ایمنی آسانسور
خوشبختانه آسانسورهای استاندارد مجهز به چندین سیستم پشتیبان برای مواقع قطعی برق یا شرایط اضطراری هستند که اطلاع از عملکرد آنها میتواند به آرامش خاطر مسافران کمک کند. یکی از این سیستمها برق اضطراری آسانسور (UPS) است. اگر توقف آسانسور ناشی از قطع ناگهانی برق باشد و آسانسور دارای UPS یا ژنراتور پشتیبان باشد، برق اضطراری ظرف چند ثانیه وارد مدار میشود. در اکثر مدلها این برق پشتیبان امکان میدهد آسانسور به نزدیکترین طبقه حرکت کرده و درب را باز کند تا مسافران خارج شوند. حتی اگر حرکت ممکن نباشد، حداقل روشنایی کابین و تهویه اضطراری توسط باتری تامین میشود تا افراد در تاریکی یا کمبود هوا نمانند. البته پس از فعال شدن برق اضطراری، آسانسور ممکن است با کمی تأخیر و سرعت کم حرکت کند که طبیعی است. دانستن اینکه آسانسور شما مجهز به سیستم نجات اضطراری است باعث میشود در لحظه قطعی برق دچار وحشت نشوید. اگر ساکن ساختمانی هستید، حتما درباره وجود یا عدم وجود ژنراتور برق اضطراری برای آسانسور از مدیر ساختمان پرسوجو کنید و در صورت امکان ساختمان را به این سیستم تجهیز نمایید.
آژیر اضطراری و تلفن کابین آسانسور از دیگر ملزومات ایمنی هستند. طبق استانداردهای جدید، نصب تلفن اضطراری در کابین آسانسور الزامی شده است تا در مواقع خطر، ارتباط سریع با بیرون ممکن باشد. این تلفنها میتوانند خط ثابت متصل به واحد نگهبانی یا مرکز مانیتورینگ شرکت سرویسدهنده باشند، یا از نوع GSM سیمکارتی که با فشار دکمه تماس، تماس تلفنی برقرار میکنند. وجود این سیستم مکالمه اضطراری نجات جان افراد محبوس را تسهیل میکند. اگر ساختمان یا آسانسور شما قدیمی است و چنین امکانی ندارد، میتوان با کمک شرکتهای فنی، یک دستگاه تلفن اضطراری یا اینترکام بیسیم در کابین نصب کرد. آژیر هشدار نیز همانطور که گفته شد با فشردن دکمه زنگ به صدا درمیآید. همچنین برخی آسانسورها مجهز به سیستم خودنجات خودکار (ARD) هستند که ترکیبی از UPS و مدار هوشمند است و به محض قطع برق، کابین را به طور خودکار به نزدیکترین طبقه هدایت میکند.
در کنار این موارد، ترمز ایمنی (پاراشوت) یکی از مهمترین اجزای ایمنی آسانسور است که در مواقع سرعت غیرمجاز یا پاره شدن احتمالی کابل، بلافاصله کابین را روی ریلها قفل میکند. آگاهی از وجود چنین مکانیسمهایی میتواند اضطراب مسافران را کاهش دهد؛ چرا که میدانند سیستم پاراشوت مانع سقوط آزاد خواهد شد حتی اگر بدترین حالت (پارهشدن کابل) رخ دهد. وجود چراغ اضطراری، زنگ، تلفن داخلی، UPS، ترمز ایمنی و سنسورهای اضافهبار همگی نشاندهنده ایمن بودن یک آسانسور هستند. اگر در محل زندگی یا کار از آسانسور استفاده میکنید، اطمینان حاصل کنید که سرویسکار آسانسور این تجهیزات را به طور منظم بازبینی میکند و در صورت فقدان هر یک، برای نصب یا راهاندازی آنها اقدام شود.
بسیاری از افراد به محض توقف آسانسور دچار ترس از فضای بسته یا نگرانی بابت تمام شدن هوا و سقوط کابین میشوند.
تفاوت آسانسورهای عمومی و خانگی در زمان خرابی
شرایط گیر کردن در آسانسور برجها، مراکز تجاری و ساختمانهای عمومی با آسانسورهای خانگی یا خصوصی تفاوتهایی دارد. در اماکن عمومی، آسانسورها اغلب تحت نظارت مستمر هستند؛ مثلا دوربین مداربسته داخل کابین به مرکز نگهبانی متصل است یا سنسورهای هشدار به سیستم مدیریت ساختمان (BMS) وصل میباشند. بنابراین وقتی آسانسور در یک پاساژ، اداره یا آپارتمان بزرگ خراب شود، معمولا ظرف چند دقیقه پرسنل مسئول متوجه میشوند. علاوه بر این، در ساختمانهای پرتردد افراد زیادی به سرعت متوجه کار نکردن آسانسور خواهند شد و احتمال اینکه شما ساعتها بدون کمک بمانید بسیار کم است. شرکتهای سرویسدهنده نیز با ساختمانهای بزرگ قرارداد دارند و اغلب ۲۴ ساعته آماده اعزام تکنسین به محل هستند. در نتیجه، زمان انتظار برای نجات در آسانسورهای عمومی معمولا کوتاهتر و قابل پیشبینیتر است.
در مقابل، آسانسورهای خانگی (مانند آسانسور داخل ویلای شخصی یا آسانسورهای کوچک منازل) امکانات اضطراری محدودتری دارند. برای مثال، ممکن است تلفن داخلی یا سیستم مانیتورینگ دائمی نداشته باشند. اگر شخصی تنها در یک خانه ویلایی از آسانسور استفاده کند و دچار گیر افتادن شود، امکان دارد تا زمانی که خود بتواند اطلاع دهد یا آشنایان متوجه غیبت وی شوند، زمان زیادی سپری شود. یک نمونهی واقعی، گرفتار شدن یک خدمتکار در آسانسور خانهای خصوصی به مدت سه روز بود که در نهایت دچار کمآبی شدید شد اما خوشبختانه زنده ماند. این حادثه نشان میدهد در آسانسورهای خانگی که تردد کمتری دارند، خطر طولانی شدن زمان محبوس ماندن بیشتر است.
برای پیشگیری از چنین مخاطراتی در آسانسورهای خصوصی، حتما باید اقدامات ویژهای در نظر گرفت. اولا نصب یک سیستم ارتباط اضطراری (تلفن سیمکارتی یا بیسیم) که در صورت گیر کردن، مستقیما با یک شمارهی از پیش تعیینشده تماس بگیرد (مثلا با تلفن همراه صاحبخانه یا مرکز امداد)، ضروری است. ثانیا بهتر است حداقل یک نفر از نزدیکان یا همسایگان مطلع باشند که شما در چه ساعاتی از آسانسور خانگی استفاده میکنید تا در صورت تأخیر غیرعادی، سراغ شما را بگیرند. همچنین نصب UPS یا باتری پشتیبان در آسانسورهای خانگی اهمیت مضاعفی دارد، زیرا در نبود آن ممکن است در قطعی برق در تاریکی مطلق بمانید. به طور خلاصه، در آسانسورهای عمومی شما روی سیستمهای پشتیبانی و حضور دیگران حساب میکنید، اما در آسانسور خانگی این خود شما هستید که باید با تجهیز درست دستگاه و اطلاعرسانی قبلی، احتمال خطر را به حداقل برسانید.
توصیههای رفتاری برای کودکان، سالمندان و بیماران قلبی
واکنش به گیر کردن آسانسور برای همه افراد یکسان نیست. کودکان خردسال ممکن است به شدت بترسند یا شروع به گریه و بیقراری کنند؛ سالمندان ممکن است دچار افزایش فشار خون یا استرس شدید شوند؛ افراد با بیماریهای قلبی یا تنفسی نیز ممکن است علائمشان تشدید گردد. بنابراین حضور چنین افرادی در کابین نیازمند توجه و تدابیر خاص است.
اگر کودک یا نوجوانی همراه شما در آسانسور گیر افتاد، پیش از هر چیز سعی کنید با لحنی آرام و اطمینانبخش با او صحبت کنید. به او توضیح دهید که این وضعیت موقتی است و به زودی کمک میرسد. میتوانید برای منحرف کردن ذهن کودک از ترس، او را مشغول گفتوگو یا بازی فکری ساده کنید (مثلا شمردن دکمهها، تعریف یک داستان کوتاه) تا زمان سریعتر بگذرد. هرگز با جملاتی مثل “اگر زنده بیرون برویم…” یا نشان دادن اضطراب خود، کودک را نترسانید. الگوی شما در آرامش میتواند کودک را نیز آرام کند. همچنین اجازه ندهید کودک شروع به تکان دادن کابین یا ور رفتن با درها کند؛ به او بگویید که باید منتظر کمک بمانیم و دکمههای لازم را زدهایم. اگر امکانش هست، کودک را در آغوش بگیرید یا کنارش بنشینید تا احساس امنیت بیشتری کند.
در مواجهه با سالمندان، باید توجه داشت که آنها ممکن است آسیبپذیرتر باشند. یک فرد سالخورده شاید به علت گرما یا استرس دچار سرگیجه شود. اگر سالمندی همراه شماست، از او بخواهید در صورت وجود فضا، روی کف آسانسور بنشیند یا تکیه دهد تا فشار کمتری به قلب و عروقش وارد شود. به آرامی با او صحبت کنید و خاطرجمعش کنید که اتفاقی خطرناک در حال رخ دادن نیست و این توقف به معنی سقوط یا کمبود هوا نیست. اگر دارویی همراه دارند (مثلا اسپری تنفسی یا قرص زیرزبانی برای قلب)، آن را در دسترس نگه دارید. آب خنک دادن (در حد جرعهای کوچک) به سالمند در صورت اضطراب شدید میتواند مفید باشد، البته به شرطی که در وضعیت هوشیاری کامل باشد و خطر خفگی نباشد.
برای افراد مبتلا به بیماری قلبی، تنفسی یا اضطرابی، مهمترین چیز پایش وضعیت جسمانی آنهاست. از این افراد مرتب احوالپرسی کنید؛ مثلا بپرسید «حالت خوبه؟ احساس درد یا تنگی نفس نداری؟». اگر شخص اظهار ناراحتی جدی مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تهوع یا سرگیجه غیرعادی کرد، باید موضوع را بسیار جدی بگیرید. در چنین شرایطی علاوه بر تماس با آتشنشانی، سریعا با اورژانس پزشکی (اورژانس ۱۱۵) نیز تماس بگیرید و وضعیت بیمار را گزارش کنید. حتی اگر هنوز در کابین هستید، اپراتورهای اورژانس میتوانند راهنماییهای حیاتی برای کمک اولیه بدهند. برای مثال اگر فرد قرص نیتروگلیسیرین برای قلب همراه دارد و علائم آنژین (درد قلبی) نشان میدهد، میتوانید طبق دستور پزشک آن قرص را زیر زبانش بگذارید. به فرد بیمار کمک کنید روی زمین بنشیند و پاهایش را کمی بالا نگه دارد تا خون به مغز برسد (اگر احساس غش دارد). فن یا تهویه آسانسور را در صورت امکان روشن نگه دارید تا هوا جریان داشته باشد. به هیچ وجه اجازه ندهید اضطراب جمعی در کابین اوج بگیرد؛ حفظ آرامش اطرافیان به ویژه برای فرد بیمار حیاتی است. اگر همراهان دیگری دارید، از آنها بخواهید سکوت کنند تا بیمار بتواند نفس عمیق بکشد و تمرکزش را حفظ کند.
نکتهی دیگر آنکه هنگام تماس با امدادگران حتما وجود افراد حساس را اطلاع دهید. همانطور که گفته شد، به آتشنشانی یا نگهبان اعلام کنید که یک کودک خردسال، فرد سالخورده یا بیمار ویژهای (مثلا بیمار قلبی) در کابین حضور دارد . این امر باعث میشود عملیات نجات با اولویت و آمادگی بیشتری انجام شود. نیروهای امدادی حتی ممکن است در تماس با اورژانس هماهنگ کنند تا آمبولانس نیز به محل اعزام شود. به طور کلی، آرام کردن دیگران و کمک به حفظ روحیهی آنها در آسانسور بخشی از مسئولیت اخلاقی ما در این موقعیتهاست. اگر شما خود آرام باشید، میتوانید رهبر شرایط بحرانی شده و با لبخند و کلمات امیدوارکننده، ترس را از دل همراهانتان دور کنید.
کارهایی که نباید انجام داد (خط قرمزهای ایمنی)
باز نکردن درب به زور: هرگز تلاش نکنید درب داخلی یا خارجی آسانسور را با زور و به صورت دستی باز کنید، مگر آنکه توسط تکنسین یا نیروی امدادی از بیرون هماهنگشده باشد. باز کردن درب زمانی که کابین بین طبقات است میتواند بسیار خطرناک باشد؛ چون ممکن است فاصله زیادی با طبقه داشته باشید و تلاش برای خروج باعث سقوط به چاهک آسانسور یا له شدن میان کابین و دیوار شود. حتی اگر کابین نزدیک طبقه است، تا زمانی که مطمئن نشدهاید آسانسور کاملا خاموش و مهار شده، از دستکاری درها بپرهیزید. سیستم قفل درهای آسانسور طوری طراحی شده که فقط در سطح طبقه به طور ایمن باز شود؛ باز کردن غیرایمن در، ممکن است باعث حرکت ناگهانی کابین شود. پس بهترین کار این است که پشت درب منتظر بمانید تا افراد متخصص از بیرون قفل را با کلید ویژه یا ابزار مناسب باز کنند.
پریدن و تکانهای شدید ممنوع: برخی افراد ممکن است در لحظه اضطراب برای “راه انداختن دوباره” آسانسور شروع به بالا و پایین پریدن یا تکان دادن کابین کنند. این کار بسیار خطرناک است. پریدن در کابین میتواند تعادل وزنی سیستم را به هم بزند یا ترمز اضطراری را تحریک کند و حتی باعث سقوط یا ضربههای شدید شود. تحقیقات نشان داده تکانهای ناگهانی نه تنها آسانسور را راه نمیاندازد بلکه ممکن است آن را از ترمز ایمنی خارج کرده و کابین را دچار افت ناگهانی کند. همچنین لگد زدن یا مشت کوبیدن به دیوارهها و دربها خطر آسیب دیدن خودتان و خرابی بیشتر سیستم را دارد. اگر همراهان شما وحشتزده شروع به چنین رفتاری کردند، سریعا آنها را آرام و آگاه کنید که این حرکات میتواند اوضاع را بدتر کند. حفظ سکون کابین تا رسیدن نیروهای امدادی بسیار مهم است.
فشار مکرر و بیهدف دکمهها: پس از آنکه یک بار دکمههای اضطراری (تماس، آژیر، درببازکن) را امتحان کردید، از زدن پیدرپی و سریع تمام دکمهها خودداری کنید. این کار ممکن است مدار فرمان آسانسور را دچار اختلال بیشتری کند یا باتری سیستم را سریعتر خالی کند. سیستم کنترل آسانسور مانند رایانه است و زدن مکرر دکمهها حکم فرمانهای پیاپی دارد که میتواند آن را سردرگم یا قفل کند. به جای این کار، دکمهها را طبق دستورالعمل و با فاصله امتحان کنید؛ مثلا یک بار دکمه «باز شدن در» را فشار دهید و چند لحظه صبر کنید. سپس یک بار دکمه طبقهای نزدیک (مثلا طبقه یک) را بزنید. اگر پاسخی نگرفتید، دیگر اصرار نورزید و مرحله تماس با بیرون را دنبال کنید. در برخی منابع آمده که فشار دادن مکرر همه دکمهها میتواند وضعیت را بدتر کند؛ حتی احتمال دارد باعث سوختن فیوز یا ایجاد اضافهبار در مدار فرمان شود و آسانسور را طولانیتر متوقف نگه دارد. پس خونسرد باشید و هر دکمه را فقط یکبار (یا حداکثر دوبار با فاصله) امتحان نمایید.
استفاده نکردن از سقف اضطراری یا نردبان خروج: بسیاری از آسانسورها یک دریچه اضطراری در سقف دارند که از بیرون با کلید ویژه باز میشود. هرگز تلاش نکنید از طریق سقف کابین خارج شوید مگر آنکه تیم نجات آتشنشانی دستور داده و وسایل ایمنی (مانند نردبان) برایتان فراهم کرده باشد. خروج از سقف بدون تجهیزات و آموزش مانند صعود از چاه آسانسور است که خطر سقوط از ارتفاع و جراحات مرگبار دارد. موارد متعددی گزارش شده که افراد با باز کردن سقف آسانسور خودسرانه قصد خروج داشتهاند و دچار حادثه شدهاند. بنابراین این کار را به متخصصان بسپارید. مأموران نجات در صورت نیاز از بالا وارد کابین میشوند و شما را با کمربند ایمنی یا نردبان بیرون میآورند
عدم استفاده از آسانسور در شرایط بحران: اگر به هر دلیل (مثل آتشسوزی در ساختمان یا وقوع زلزله) آسانسور در شرایط بحران متوقف شود، خود را برای خروج اضطراری آماده کنید اما همچنان از اقدامات شتابزده بپرهیزید. در زمان آتشسوزی، اگر در کابین هستید و آسانسور کار نمیکند، با آتشنشانی تماس گرفته و اعلام وضعیت کنید. از تلاش برای بیرون آمدن بدون کمک آتشنشان خودداری نمایید، زیرا چاه آسانسور ممکن است پر از دود یا آتش باشد. همچنین هنگام زلزله اگر آسانسور بین طبقات ایستاد، پس از اتمام لرزشها، منتظر نیروهای امدادی بمانید و سعی نکنید خودتان در را باز کنید. به طور کلی توصیه میشود در هنگام آتشسوزی و بلافاصله بعد از وقوع زلزله هرگز از آسانسور استفاده نکنید ؛ این موارد جزء نبایدهای مهم در استفاده از آسانسور هستند، زیرا احتمال گیر افتادن یا خطرات دیگر بسیار بالا میرود.
چگونه حضور خود را اطلاع دهیم؟
آلارم و اینترکام: همانطور که پیشتر اشاره شد، اولین گام استفاده از تجهیزات داخلی آسانسور است. دکمه زنگ خطر (🔔) را فشار دهید تا صدای بوق یا زنگ در فضای بیرون پخش شود . بسیاری از افراد در ساختمان با شنیدن این صدا کنجکاو شده و به سمت آسانسور میآیند. اگر آسانسور تلفن داخلی دارد، از آن برای تماس با نگهبان یا مرکز مربوطه استفاده کنید . مکالمه را کوتاه اما شامل اطلاعات کلیدی (محل، تعداد افراد، وضعیت سلامت) انجام دهید. به احتمال زیاد با همین دو روش ساده، کمک در راه خواهد بود.
صدا زدن و کوبیدن: در صورت عدم دسترسی به موارد فوق، با صدای بلند چند بار کمک بخواهید. برای مثال فریاد بزنید «کمک! کسی صدای منو میشنوه؟ ما داخل آسانسور گیر افتادیم!» سپس چند ثانیه گوش دهید. اگر پاسخی نیامد، شروع به کوبیدن آهنگین کنید. مثلا سه ضربه پشت سر هم به در یا دیوار کابین بزنید، مکث کنید و دوباره تکرار کنید. این نوع صدا عموما توجه افراد را جلب میکند. حتما بین فریاد کشیدن و کوبیدنها کمی فاصله بگذارید تا اگر صدایی از بیرون آمد متوجه شوید. در پارکینگها یا ساختمانهای خلوت، صدای کوبیدن فلز روی فلز (مثلا با کلید روی درب) میتواند تا فواصل دور شنیده شود. خود را به نزدیک درب کابین برسانید و گوش دهید؛ ممکن است صدای پای کسی یا جواب دادن را متوجه شوید. آنگاه میتوانید مکالمهکنان وضعیت را توضیح دهید تا او سریعا درخواست کمک کند.
استفاده از تلفن همراه: اگر سیگنال موبایل دارید، بهترین راه تماس مستقیم با شمارههای اضطراری است. حتی اگر صدای شما از پشت درب به کسی نرسد، یک تماس تلفنی میتواند نیروهای امداد را باخبر کند. در ایران علاوه بر آتشنشانی (۱۲۵) و اورژانس پزشکی (۱۱۵)، میتوانید با پلیس ۱۱۰ نیز تماس بگیرید و موقعیت خود را اعلام کنید تا به واحد مربوطه اطلاع دهند. همچنین برخی شرکتهای سرویس آسانسور شماره پشتیبانی ۲۴ ساعته دارند که روی کابین نوشته شده؛ اگر آن را دارید مستقیما با آن تماس بگیرید. به طور مثال، پارس ایمن الکترونیک و بسیاری شرکتهای معتبر دیگر، خطوط پشتیبانی دارند که مشتریانشان میتوانند در هر ساعت خرابی آسانسور را گزارش و درخواست اعزام تکنسین کنند. داشتن چنین شمارههایی روی برچسب داخل کابین یا در حافظه تلفن همراه میتواند در مواقع اضطراری بسیار مفید باشد.
در موارد نادر که هیچکدام از روشهای بالا کارساز نبود (مثلا در یک خانه شخصی دورافتاده تنها گیر کردهاید)، خلاقیت و ابتکار خود را به کار گیرید. اگر تلفن همراه آنتن نمیدهد اما امکان ارسال پیامک اضطراری هست، این کار را انجام دهید (گاهی SMS از تماس صوتی راحتتر ارسال میشود). یا مثلا اگر به شبکه وایفای وصل میشوید و اینترنت دارید، میتوانید از طریق پیامرسان به کسی پیام بدهید یا حتی درخواست کمک آنلاین ثبت کنید. البته این شرایط خیلی خاص است. در حالت عادی، همان زنگ زدن و کوبیدن کفایت میکند. همچنین به صدای محیط دقت کنید؛ شاید کسی در راهپله در حال عبور باشد. در این مواقع، تلاش کنید صدای خود را دقیق به گوش او برسانید (مثلا با فریاد «آقای که روی پله هستی، لطفا کمک کن!») تا بفهمد صدا از آسانسور میآید.
نکته آخر اینکه وقتی با بیرون ارتباط برقرار کردید، در کابین بمانید و منتظر راهنمایی باشید. ممکن است از شما خواسته شود کاری انجام دهید (مثلا دکمهای را دوباره فشار دهید یا حرکت خاصی نکنید). حتما مطابق دستور عمل کنید. ارتباط را تا رسیدن کمک حفظ کنید؛ مثلا اگر با نگهبان صحبت میکنید، هر چند دقیقه اعلام کنید که حالتان خوب است و تنها منتظر تکنسین هستید. این کار باعث میشود افراد بیرون نیز اطمینان خاطر داشته باشند و در عین حال شما حس تنهایی نکنید. شنیدن صدای اطرافیان از پشت درب میتواند بسیار آرامشبخش باشد. اگر کسی پشت درب با شما حرف میزند، به دقت گوش کنید و پاسخ دهید. ممکن است راهنمایی کنند چگونه با کلید اضطراری درب را باز کنند یا تنها بخواهند دلگرمتان کنند که «نگران نباش، بچهها دارن میان درست کنن».
اقدامات لازم پس از نجات
حفظ ایمنی در هنگام خروج: اگر آسانسور با کمک امدادگران در بین طبقات متوقف شده و شما را خارج میکنند، نهایت دقت را هنگام خروج به خرج دهید. معمولا نیروهای آتشنشانی یک نردبان یا چهارپایه قرار میدهند و به شما کمک میکنند بالا یا پایین بروید. به آرامی و با کمک آنها بیرون بیایید و هرگز قبل از اجازه آنها اقدام به خروج نکنید. اگر آسانسور خود به طبقه رسیده و در باز شده است، باز هم ابتدا مطمئن شوید که کابین کاملا همسطح طبقه ایستاده و سپس بیرون بیایید. عجله و هول بودن میتواند باعث لغزیدن یا افتادن شما شود.
بررسی حال عمومی و کمکهای اولیه: به محض اینکه به جای امن رسیدید، چند دقیقه وضعیت جسمانی خود و همراهان را بررسی کنید. اگر در حین گیر افتادن اضطراب زیادی متحمل شدهاید، ممکن است ضربان قلبتان بالا باشد یا احساس ضعف کنید؛ سعی کنید چند لحظه بنشینید، آب بنوشید و تنفس عمیق انجام دهید. در صورت وجود فرد بیمار (مثلا بیمار قلبی) که در کابین دچار مشکل شده بود، حتما توسط امدادگران به اورژانس منتقل شود یا حداقل علائم حیاتی او چک شود. ممکن است در اثر کمآبی، گرما یا استرس نیاز به اکسیژن یا سرم باشد. در صورتی که کسی آسیب فیزیکی دیده (مثلا به هنگام خروج پایش پیچ خورده یا دستش بریده)، سریعا اقدامات اولیه مانند پانسمان یا آتلبندی انجام شده و سپس به پزشک مراجعه شود. حتی اگر ظاهرا سالم هستید، طی ساعات بعد از حادثه به بدن خود توجه کنید؛ گاهی شوک روحی میتواند علائمی مثل سردرد یا تپش قلب با تاخیر ایجاد کند. در صورت لزوم از مشاوره پزشکی بهره ببرید.
گزارش خرابی به مسئولان مربوطه: بسیار مهم است که علت گیر کردن آسانسور مشخص و رفع شود تا دوباره تکرار نگردد. پس از نجات، اگر در ساختمان مسکونی هستید، سریعا مدیر ساختمان یا شرکت سرویس آسانسور را در جریان قرار دهید. شرح دهید که آسانسور چگونه متوقف شد و چه مشاهدهای داشتید (مثلا «چراغها ناگهان خاموش شدند و آسانسور تکان خورد و ایستاد» یا «به محض سوار شدن فرد آخر، کابین اضافهبار خورد و ایستاد»). این اطلاعات به تکنسین کمک میکند راحتتر عیب را بیابد. هرگز آسانسور را بدون بررسی مجدد به کار نگیرید. حتی اگر برق برگشته و آسانسور دوباره کار میکند، تا پیش از بازدید سرویسکار از آن استفاده نکنید. احتمال دارد مشکلی که پیش آمده هنوز برطرف نشده باشد و دوباره شما یا دیگران را گرفتار کند. بنابراین معمولا مدیر ساختمان تابلو «خراب است» روی درب آسانسور نصب میکند و آن را از مدار سرویس خارج مینماید تا تعمیر صورت گیرد.
عدم استفاده مجدد تا بررسی فنی: تاکید میشود که تا زمان انجام سرویس و اعلام ایمنی توسط کارشناس، از آسانسور استفاده نشود . این موضوع را به همه ساکنین یا همکاران نیز اطلاع دهید. گاهی افراد بیاطلاع از خرابی قبلی، مجددا آسانسور را به حرکت در میآورند و حادثه تکرار میشود. پس بهترین کار خاموش نگه داشتن آسانسور تا پایان تعمیرات است. اگر در ساختمانهای عمومی هستید (مثلا در یک مرکز خرید)، مسئولیت این کار بر عهده مدیر تاسیسات یا نگهبانی است اما شما هم میتوانید تذکر دهید که مشکلی رخ داده و نیاز به بررسی دارد. اغلب آسانسورها پس از چنین حوادثی نیازمند یک سرویس اضطراری هستند؛ تکنسین ممکن است قطعهای را تعویض یا تنظیم کند یا آزمایشهای ایمنی انجام دهد و پس از اطمینان از سلامت، دوباره آسانسور را به مدار بازگرداند.
به اشتراک گذاشتن تجربه و درسها: اگرچه گیر کردن در آسانسور اتفاق جالبی نیست، اما تجربهای است که میتواند به دیگران آموزش داده شود. میتوانید در جمع خانواده، دوستان یا همسایگان درباره آنچه رخ داد و کارهایی که انجام دادید صحبت کنید. این کار هم به تخلیه هیجانی خودتان کمک میکند و هم دیگران را آگاه میسازد که در شرایط مشابه چگونه رفتار کنند. مثلا اگر متوجه نکتهای شدید (مثل ضعف آنتندهی موبایل در کابین یا عمل نکردن زنگ) حتما آن را بیان کنید و پیگیری کنید که در آینده برطرف شود.
نقش سرویس و نگهداری از آسانسور (ارتقاء ایمنی)
در نهایت، مهم است بدانیم که بهترین راه مقابله با حوادث آسانسور، پیشگیری از وقوع آنهاست. آسانسور یک تجهیز مکانیکی پیچیده است که نیاز به سرویس منظم، بازرسی دورهای و بهروزرسانی تجهیزات ایمنی دارد. بهرهگیری از خدمات شرکتهای تخصصی و معتبر در زمینه نصب و نگهداری آسانسور میتواند احتمال خرابی و گیر کردن را به حداقل برساند. به عنوان مثال، شرکت پارس ایمن الکترونیک – از شرکتهای خوشنام و باتجربه در صنعت آسانسور – خدمات گستردهای در زمینه طراحی، نصب و راهاندازی انواع آسانسور ارائه میدهد . این مجموعه با در اختیار داشتن تیم فنی بسیار ماهر، تمامی خدمات مربوط به سرویس دورهای آسانسور و رفع نقصهای فنی را پوشش میدهد . ساکنان ساختمانها میتوانند با اطمینان خاطر امور نگهداری و تعمیر آسانسور خود را به چنین متخصصانی بسپارند تا در صورت بروز کوچکترین مشکلی سریعا برطرف شود.
شرکت پارس ایمن الکترونیک که از سال ۱۳۸۶ فعالیت خود را آغاز کرده، با بیش از یک دهه سابقه درخشان در تامین قطعات باکیفیت و ارائه خدمات فنی، یکی از مراجع قابل اعتماد در این حوزه به شمار میرود. حضور موفق این شرکت در نمایشگاههای صنعت ساختمان و رضایت مشتریان، گواهی بر تخصص و تعهد آن است. از جمله خدمات ارزشمند چنین شرکتهایی میتوان به ارتقاء ایمنی آسانسورهای قدیمی اشاره کرد: مثلا نصب سیستمهای جدید مانند ترمز ضد سقوط دوطرفه (پاراشوت دوطرفه)، سنسورهای تشخیص اضافهبار پیشرفته، سیستم نجات اضطراری خودکار (UPS به همراه مدار کنترل)، تعویض تابلو برقهای قدیمی با مدلهای بهروز و افزودن تلفن اضطراری و دزدگیر به کابین. این بهروزرسانیها سبب میشود آسانسورهای قدیمی نیز مطابق استانداردهای روز ایمنسازی شوند و احتمال گیر کردن یا وقوع سانحه کاهش یابد. سرویسهای ماهیانه و سالیانه هم به همین میزان مهماند؛ در این بازدیدها تکنسین اجزای حساس نظیر ترمزها، کابلها، سنسورها و باتریها را چک میکند و قبل از آنکه خرابی جدی رخ دهد مشکلات جزئی را برطرف میسازد.
در کنار این موارد، آموزش کاربران نیز بخشی از خدمات ارزشمند شرکتهای حرفهای است. کارشناسان میتوانند در جلسات کوتاه به ساکنین یا کاربران آسانسور نکات ایمنی را گوشزد کنند (مانند همین مواردی که در این مقاله ذکر شد: حفظ آرامش، نزدن دکمهها بهصورت مکرر، استفاده نکردن از آسانسور در زلزله یا آتشسوزی و غیره). این آموزشها باعث افزایش فرهنگ ایمنی شده و در بلندمدت از خطرات میکاهد.
گیر کردن در آسانسور شاید ترسناک باشد، اما با دانستن علل شایع آن و رعایت توصیههای ایمنی، میتوان این حادثه را به خوبی مدیریت کرد. به یاد داشته باشید که آرامش شما اولین کلید حل مشکل است. سپس با استفاده از تجهیزات اضطراری و کمک گرفتن از دیگران، مسیر نجات را هموار کنید. هرگز سلامتی خود و همراهان را با حرکات عجولانه به خطر نیندازید و اجازه دهید نیروهای متخصص کار خود را انجام دهند. پس از نجات، تجربهی خود را برای بهبود اوضاع در آینده به کار گیرید و حتما آسانسور را به دست متخصصان بسپارید تا علت یابی و رفع عیب کنند. با تکیه بر سرویس منظم و ارتقاء ایمنی توسط شرکتهای مطمئنی چون پارس ایمن الکترونیک، میتوانید با خیالی آسوده از آسانسور استفاده کنید و احتمال وقوع دوباره چنین پیشامدی را به حداقل برسانید. ایمنی شما اتفاقی به دست نمیآید؛ حاصل مراقبت مستمر و آمادگی قبلی است.
